"Yazı yazmak için okyanus sahillerine giden bir yazar, sabaha karşı kumsalda dans eder gibi hareketler yapan birini görür. Biraz yaklaşınca, bu kişinin sahile vuran denizyıldızlarını, okyanusa atan genç bir adam olduğunu fark eder. Genç adama yaklaşır: Neden denizyıldızlarını okyanusa atıyorsun? Genç adam cevaplar: Birazdan güneş yükselip sular çekilecek. Onları suya atmazsam ölecekler. Yazar sorar: Kilometrelerce sahil, binlerce denizyıldızı var. Ne fark eder ki? Genç adam eğilir, yerden bir denizyıldızı daha alır, okyanusa fırlatır. Onun için fark etti ama, der.”
Hepimizin bildiği bu denizyıldızı hikâyesini köşe yazılarında, gazete eklerinde, internette defalarca okumuşuzdur. Hikâye o kadar basit ve bir o kadar etkileyicidir ki hiçbirimiz, kim tarafından yazıldığını bilmeye gerek dahi duymadan özümsemişizdir. Biz yine de birçok dile çevrilen bu ölümsüz hikâyenin yazarını buradan analım: Loren Eiseley; Amerikalı antropolog, eğitimci, filozof ve bilim yazarı. 1907-1977 yılları arasında yaşayan yazarın denizyıldızı hikâyesi 1969’da yayımlanan “The Unexpected Universe” (Beklenmedik Evren) isimli kitabındaki bir makalede yer alıyor. 16 sayfalık “The Star Thrower” (Yıldız Atıcısı) adlı makale, yazarın 1979’da yayımlanan kitabına da ismini veriyor. Loren Eiseley’ın hikâyesindeki yazar kendisi mi bilinmez ama birçoğumuzun içimizde diri tutmaya çalıştığı yardımseverliğin hatırlatıcısı olduğu kesin.
Yapacağımız küçük bir iyiliğin bile başkaları için büyük bir değeri olabileceğini vurgulayan denizyıldızı hikâyesinden sonra kendi tarihimize bir bakalım. Yakın zamana kadar alışveriş merkezleri ve süpermarketler bakkalın, manavın, kasabın kısacası mahalle kültürünün yerini almamıştı. Kredi kartı yerine veresiye defteri vardı. Yakın geçmişimizde esnafın tuttuğu veresiye defterine Osmanlı zamanında zimem defteri denirmiş. On bir ayın sultanına erişmek için sabırsızlıkla bekleyen hali vakti yerinde olan zenginler, tanınmadıkları mahalleleri dükkân dükkân gezerlermiş. Zimem defterlerinin olup olmadıklarını sorarlarmış. Zimem defteri tutan esnaftan defterin başından, ortasından ve sonundan söylediği kadar sayfayı hesaplamalarını ister ve borcu ödeyip oradan ayrılırlarmış. Böylece borç ödeyen kişi kimin borcunu ödediğini, borcu ödenen kişiyse hayır sahibinin kim olduğunu bilmezmiş.
Osmanlıların zimem defterini ödeme geleneği, peygamberimizin “Sağ elin verdiğini sol el görmesin.” hadisini hatırlatıyor. Aynı bilinci günümüzde İstanbul başta olmak üzere Anadolu’nun birçok şehrinde yaşatılan bir gelenekte de görüyoruz. Özellikle Ramazan’da yaygınlaşan askıda ekmek geleneğiyle bir ekmeğe muhtaç kimsesiz ya da yoksul kimselerin karnı doyuyor. Böylelikle yardım eden, iyiliğini gururuna kaptırmıyor; yardım edilen, memnuniyetini acınma duygusuna bulanmadan yaşayabiliyor. Yurtdışında da benzer şekilde askıda kahve gibi uygulamaların olduğunu İtalyan sinema sanatçısı Vittoria de Sica’nın röportajından öğreniyoruz.
Sadece Ramazan’da değil, her zaman yardımlaşmanın öneminin farkında olan bir toplumda yaşadığımız için şükredelim. Komşusu tokken aç yatmayan, bir elinin verdiğini öteki eli bilmeyen, zekât ve fitre veren, yoksulları doyuran yardımseverler; kamuya ait yardım kuruluşları ile sayısız dernek ve vakıf yardımlaşmanın ne kadar güzel bir davranış biçimi olduğunu göstermeye devam ediyor. Ama Ramazan olunca tüm iyilikler, güzellikler eş zamanlı oluyor. Aynı anda eller uzanıyor, aynı anda yürekler sevgiyle doluyor. İşte tam da şehir bu duyguların sağanağıyla boyanırken fotoğraf makinemle denizyıldızlarını ve onları okyanusa fırlatmaya çalışan genç adamları fotoğraflamak istiyorum.
Akşam ezanı okunup da sokaklar daha boşalmadan, iftar telaşı yaşanmaya başladığı anda şehri yaşıyorum eski Diyarbakır’da. Arkadaşımla yaptırdığımız dürümle iftar yapıyoruz Nebi Cami’nin önündeki banklarda. Görev başındaki güvenlik görevlileriyle çay içip kısa bir sohbet gerçekleştiriyoruz. Sonra teravih namazı için Ulu Cami’ye doğru yavaşça yol alanların arasına karışıyoruz. Cami’nin girişinde tekerlekli sandalyesiyle bekleyen adamı fotoğraflıyorum. Avludan yayılan Kur’an sesiyle hissettiklerine duygudaşlık kurmaya çalışırken kapıdaki led ekranda beliren yazı kazınıyor fotoğrafa: “Ramazan’da bir misafire iftar ettiren…”
Hepimizin bildiği bu denizyıldızı hikâyesini köşe yazılarında, gazete eklerinde, internette defalarca okumuşuzdur. Hikâye o kadar basit ve bir o kadar etkileyicidir ki hiçbirimiz, kim tarafından yazıldığını bilmeye gerek dahi duymadan özümsemişizdir. Biz yine de birçok dile çevrilen bu ölümsüz hikâyenin yazarını buradan analım: Loren Eiseley; Amerikalı antropolog, eğitimci, filozof ve bilim yazarı. 1907-1977 yılları arasında yaşayan yazarın denizyıldızı hikâyesi 1969’da yayımlanan “The Unexpected Universe” (Beklenmedik Evren) isimli kitabındaki bir makalede yer alıyor. 16 sayfalık “The Star Thrower” (Yıldız Atıcısı) adlı makale, yazarın 1979’da yayımlanan kitabına da ismini veriyor. Loren Eiseley’ın hikâyesindeki yazar kendisi mi bilinmez ama birçoğumuzun içimizde diri tutmaya çalıştığı yardımseverliğin hatırlatıcısı olduğu kesin.
Yapacağımız küçük bir iyiliğin bile başkaları için büyük bir değeri olabileceğini vurgulayan denizyıldızı hikâyesinden sonra kendi tarihimize bir bakalım. Yakın zamana kadar alışveriş merkezleri ve süpermarketler bakkalın, manavın, kasabın kısacası mahalle kültürünün yerini almamıştı. Kredi kartı yerine veresiye defteri vardı. Yakın geçmişimizde esnafın tuttuğu veresiye defterine Osmanlı zamanında zimem defteri denirmiş. On bir ayın sultanına erişmek için sabırsızlıkla bekleyen hali vakti yerinde olan zenginler, tanınmadıkları mahalleleri dükkân dükkân gezerlermiş. Zimem defterlerinin olup olmadıklarını sorarlarmış. Zimem defteri tutan esnaftan defterin başından, ortasından ve sonundan söylediği kadar sayfayı hesaplamalarını ister ve borcu ödeyip oradan ayrılırlarmış. Böylece borç ödeyen kişi kimin borcunu ödediğini, borcu ödenen kişiyse hayır sahibinin kim olduğunu bilmezmiş.
Osmanlıların zimem defterini ödeme geleneği, peygamberimizin “Sağ elin verdiğini sol el görmesin.” hadisini hatırlatıyor. Aynı bilinci günümüzde İstanbul başta olmak üzere Anadolu’nun birçok şehrinde yaşatılan bir gelenekte de görüyoruz. Özellikle Ramazan’da yaygınlaşan askıda ekmek geleneğiyle bir ekmeğe muhtaç kimsesiz ya da yoksul kimselerin karnı doyuyor. Böylelikle yardım eden, iyiliğini gururuna kaptırmıyor; yardım edilen, memnuniyetini acınma duygusuna bulanmadan yaşayabiliyor. Yurtdışında da benzer şekilde askıda kahve gibi uygulamaların olduğunu İtalyan sinema sanatçısı Vittoria de Sica’nın röportajından öğreniyoruz.
Sadece Ramazan’da değil, her zaman yardımlaşmanın öneminin farkında olan bir toplumda yaşadığımız için şükredelim. Komşusu tokken aç yatmayan, bir elinin verdiğini öteki eli bilmeyen, zekât ve fitre veren, yoksulları doyuran yardımseverler; kamuya ait yardım kuruluşları ile sayısız dernek ve vakıf yardımlaşmanın ne kadar güzel bir davranış biçimi olduğunu göstermeye devam ediyor. Ama Ramazan olunca tüm iyilikler, güzellikler eş zamanlı oluyor. Aynı anda eller uzanıyor, aynı anda yürekler sevgiyle doluyor. İşte tam da şehir bu duyguların sağanağıyla boyanırken fotoğraf makinemle denizyıldızlarını ve onları okyanusa fırlatmaya çalışan genç adamları fotoğraflamak istiyorum.
Akşam ezanı okunup da sokaklar daha boşalmadan, iftar telaşı yaşanmaya başladığı anda şehri yaşıyorum eski Diyarbakır’da. Arkadaşımla yaptırdığımız dürümle iftar yapıyoruz Nebi Cami’nin önündeki banklarda. Görev başındaki güvenlik görevlileriyle çay içip kısa bir sohbet gerçekleştiriyoruz. Sonra teravih namazı için Ulu Cami’ye doğru yavaşça yol alanların arasına karışıyoruz. Cami’nin girişinde tekerlekli sandalyesiyle bekleyen adamı fotoğraflıyorum. Avludan yayılan Kur’an sesiyle hissettiklerine duygudaşlık kurmaya çalışırken kapıdaki led ekranda beliren yazı kazınıyor fotoğrafa: “Ramazan’da bir misafire iftar ettiren…”


0 yorum:
Yorum Gönder