Geçtiğimiz hafta yanlış bilinen gerçekler üzerine konuşmuştuk sevgili dinleyiciler. (Masaya üç kez vurup) Şeytan kulağına kurşun! 23 haftadır beraberiz bu köşede… Çoğu kez farkında olmadan yaptığımız bu hareketi planladık, itiraf ediyoruz. Günlük hayatta bir konuşma sırasında kulak memesinden çekip tahtaya vurma alışkanlığı çok yaygın bir davranış. Öyle sanıyorum ki çoğumuz bu davranışın nereden geldiğini bilmiyoruz. Hatta dünyanın birçok yerinde var olduğunu, sadece bizim kültürümüze ait olmadığını söylesek bu bile yeterince hayret verici olabilir.
Tahtaya vurma davranışının milattan önce 2000 yıllarında Amerika yerlileriyle ortaya çıktığı öne sürülüyor. Amerika ne zaman keşfedildi? Bu kıtadaki en eski yerleşim hangi tarihî dönemlere ait? Bu gibi sorular “Armut piş, ağzıma düş!”çü bir yaklaşımı doğru bulmayanlarımız için anahtar sorularımız. Biz en iyisi söylencelere değil, araştırarak ulaştığımız bilgilere inanalım. Ama hayatımızda çok da etkisi olmayan tahtaya vurma gibi batıl bir inanışın nereden geldiği hakkında söylencelere inanmak ya da bunları konuşmak masumane sayılabilir, öyle değil mi?
2007’de 67 yaşında ölen İngiliz eleştirmen ve korku, fantastik tür yazarı Peter Haining, Superstitions (Batıl İnançlar) kitabında tahtaya vurma davranışının tarih öncesi dönemde ortaya çıktığını öne sürüyor. Tanımlayamadığı doğa olaylarını birtakım güçlere yoran ilkel topluluklar, yıldırım düşmesini inandığı tanrılara bağlamışlar. Yıldırımın düştüğü ağacın kendi tanrılarını barındırdığını düşünüp kötü olaylardan endişe duyduklarında ağaca vurup yardım dilemişler.
Haydi gelin bir de batıl inançları, “hurafe” olarak değerlendiren dinimizin penceresinden bakalım bu duruma. Klişe ifadeyle “ilkel topluluklar” denilen insanoğlunun en eski dönemlerinde bile peygamberler gönderildiğini Kur’an-ı Kerim’den biliyoruz. Yıldırım düşmesini, ateşi, depremi ve diğer doğa olaylarını hep söylendiği gibi birtakım güçlere bağlayan aynı insanoğlu, nasıl oluyor da peygamberlerin gösterdiği mucizeleri sihir olarak görebiliyor? Kızıldeniz’in ortasından yol açılırken, ay ikiye bölündüğü sırada neden insanoğluna biçilen “ilkellik” giysisi burada söz konusu olmuyor? Bu koca çelişkiyi fark ettiniz mi?
Araştırmacılar, batıl inanışları çok tanrılı inanç sistemlerine sahip olan tarih öncesi topluluklara bağlıyorlar. Bu eski inanç sistemleri günümüzde etkisini gösteremese de birtakım davranışlar batıl inançlarla günümüze kadar gelebilmiştir.
Hapşıran kişiye “Çok yaşa!” denilmesi hapşırma anında ruhun bedenden ayrılıp tekrar geri geldiğine inanılmasından ortaya çıkmış. Oysa hapşırırken kalbin durup tekrar çalışmaya başladığı bilimsel bir gerçek. Bu yüzden olsa gerek çok şükür ya da sağlıklı yaşa, mutlu yaşa da deriz.
Batıl inançların insan psikolojisindeki meydana geliş süreçlerini Amerikalı psikolog Skinner bir deneyle incelemiş - Skinner ismi, şu an KPSS (öğretmenlik) sınavına hazırlanan dinleyicilerimizin algılarını bir anda çekmiştir – “Güvercinin batıl inancı” denilen bu deneyde bir kutu içerisindeki güvercin belli bir noktayı gagaladığında karşılığında kapak açılmış ve yem verilmiş. Bir süre sonra kutunun herhangi bir yerini gagalamadığı esnada kapak açılıp yem verilmiş. Güvercin gagalama hareketinde bulunmadığı halde kapağın açılıp yem verilmesine şaşırıp bu sonucu hangi hareketinin doğurduğunu bulmaya çalışmış. Kapak açıldığında kanadını çırpıyorsa ödül olarak verilen yemi kanat çırparak elde etmeye çalışmış. 30 saniyede bir otomatik olarak yem verilmeye başlansa bile güvercin yem elde etmek için kanadını çırpması gerektiğine inanmaya devam etmiş.
Bizi dinleyen öğretmen adayları sınavda bu konuda bir soruyla karşılaşırlarsa bunu batıl inanç olarak görmekte serbestler. Tüm öğretmen adaylarına şimdiden başarılar!..
Pavlov’un köpekleri, Schrödringer’in kedisi, Skinner’ın güvercini şöyle dursun; okuma yazma bilmeyenimizden en okumuşumuza kadar biz insanoğlu için batıl inançlar hayatımızın her alanında var. Bizi ve çevremizdekileri rahatsız edecek boyutlara varmadıkça endişelenmeye gerek yok. Batıl inançlar, bir konuda karar vermemizde söz sahibi oluyor ve bizi yönlendiriyorsa o zaman durup düşünmekte fayda var.
Tahtaya vurmak, gidenin arkasından bir kap su dökmek, merdiven altından geçmemek gibi uzadıkça uzayan batıl inanç listesinin ilk sırasını kimseye kaptırmayan kara kediyi uyurken yakalıyorum. Yaz tatilinde çarşıyı dolaşırken el işçiliğiyle boyanmış büyük bir kâsenin içine kıvrılıp uyuyan bu kapkara tüy yumağını fotoğraflıyorum. Böylesi bir güzellikten nasıl bir kötülük beklenir diye düşünmeden edemiyorum.


0 yorum:
Yorum Gönder