Derslerinde en yüksek notları alıp sevinçten ne yapacağını bilemeyen arkadaşımıza hemen müdahale etmeyi bir görev biliriz adeta: “Sevincini bu kadar belli etme, Allah korusun nazar mazar değer!”
Evlilik münasebetiyle bir ilişkiye başlayan, çocuk bekleyen, ev ya da araba alan yakınlarımızı tembihleriz hemen: “Aman kimselere söylemeyin!” Bu dost tembihiyle sevinciniz kursağınızda kalır. Zaten sevinecek, eşle dostla paylaşılacak şeylere o kadar ihtiyacınız varken bir anda karşınıza çıkan bu uyarı tüm heyecanınızı bitiriverir.
Geçtiğimiz hafta batıl inançlardan söz etmiştik sevgili dinleyiciler. Kimilerimizce batıl inanç olarak kabul edilen nazar, kimilerimizce de birtakım dinî referanslar kaynak gösterilerek gerçek olarak kabul ediliyor. Nazarın bilimsel açıklamasının olduğunu iddia edenlerimiz de var.
TDK, Arapça bir kelime olan nazarı; “belli kimselerde bulunduğuna inanılan, kıskançlık veya hayranlıkla bakıldığında insanlara, eve, mala mülke hatta cansız nesnelere kötülük verdiğine inanılan uğursuzluk, göz” olarak tanımlıyor.
Mersin Üniversitesi Fen-Edebiyat Fakültesi Türk Dili ve Edebiyatı Bölümü Öğretim Üyesi Yrd. Doç. Dr. Nilgün ÇIBLAK, 2004’te yayımlanan “Halk Kültüründe Nazar, Nazarlık İnancı ve Bunlara Bağlı Uygulamalar” adlı makalesinde nazarın kökeninden bahsediyor.
ÇIBLAK’ın kaynak göstererek verdiği bilgilere göre nazarın kökeni neolitik çağlara kadar uzanıyor. Dünyanın farklı yerlerinde Bronz çağına ait – ki günümüzden en az 3000 yıl öncesi demek oluyor bu – balta şeklinde yapılmış nazarlıklar bulunmuş.
Günümüzde hâlâ kullanılan el şeklindeki muskaların Fenike, Yunan ve Romalılardan kaldığı bilgisi veriliyor.
Dünya üzerinde nazara karşı en yaygın korunma aracı olarak nazar boncuğunun kullanıldığını görüyoruz. Diyarbakır’da mahsulleri nazardan korumak için bağ-bahçe ya da tarlanın içine bir sırık üzerinde at, eşek, koyun, inek, köpek gibi hayvanlardan birinin kafatası dikilir. Hayvanları nazardan korumak için boyunlarına çan bağlanır. Dikenli bir ot evin duvarına asılır. Evin giriş kapısının üstüne ise buğday ve arpadan bir tutam yapılıp asılır.
Diyarbakır’da nazara karşı kurşun dökülmesi sırasında “Elem tere fiş kem gözlere şiş!”, “Nazarı çürüsün!”, “Nazarı değenlerin gözü çıksın!” şeklinde sözler söylenir. Kurşunun suda patlama sesleri çıkarması ise nazarın çok şiddetli olmasına yorulur.
Hindistan'ın bazı yörelerinde evlenen çiftler nazardan korunmak için karşı cinsin kıyafetlerini giyerler. Bazı Asyalı toplumlarda çocukların gözlerinin etrafına siyah boya sürülür. Bazı Afrikalı ve Asyalı toplumlarda kem gözlerden en çok yiyip içerken etkilenildiğine inanılır. Bu nedenle yemek yalnız başına veya yakın akrabaların yanında yenir.
Demek ki bilimsel gerçekliği tartışmalı da olsa nazar, tarih boyunca insanoğlunu kendisine karşı tedbir alınması gerektiğine inandıran bir olgu olarak hayatımızda yer etmeye devam ediyor. Hem de coğrafya, dil, din farkı gözetmeksizin.
Hz. Muhammed, “Nazar’dan Allah’a sığınınız. Çünkü göz (değmesi) gerçektir.” diye buyurmuştur. Dinimiz nazara karşı boncuk, tütsü, muska gibi şeylerden değil de Kur’an-ı Kerim’den medet ummamızı öğütlüyor. Felâk ve Nas surelerinin okunmasının nazara ve diğer kötülüklere karşı koruyucu özelliği olduğuna işaret ediliyor.
Belki bir kısmınız tatil hazırlıkları içinde, belki de çoktan tatilin yolunu tutmuş bizi dinliyorsunuz. İşte böyle bir tatil gününde ben de fotoğraf makinemi kapıp çarşıyı dolaşırken ayaklarımın altındaki zemini süsleyen nazar boncuklarını fotoğraflıyorum. Nazar boncuklarının Doğu kültürünün turizm motiflerinden biri olması yönünden bahsetmedik. Bebeklerin omzuna iliştirdiğimiz Maşallah’ın yanında tatlı tatlı salınan nazar boncuğuna bu yönüyle bakmamıştım doğrusu. Yeryüzünün az bulunur özelliklerine sahip ülkemizin güzelliğine Maşallah olsun!..


0 yorum:
Yorum Gönder