Kelebeklerin ömrü kaç gündür? Kelebeklerin ömrü sadece 1 gündür, dediğinizi duyar gibiyim. Reklamlarda, TV programlarında, gazetede ya da günlük yaşamımızın herhangi bir yerinde defalarca karşımıza çıkan bu bilginin ne kadar doğru olduğunu araştırmaya karar verdiğim zamanı hatırlıyorum. Askerliğimi yaparken bir yüzbaşıyla akvaryumun başında yeni yavruları seyreden astsubay çavuş arasında bir balık hafızası sohbeti geçmişti. Yaygın kanı, balıkların hafızasının saniyelerle ifade edilen bir kısalıkta olduğu. Şahit olduğum bu konuşma ve öncesinde kelebeklerle ilgili söylenenler bu bilgilerin doğruluğunu sorgulamama yetti.
“Balıkların hafızası 3 saniyedir, kelebeklerin ömrü 1 gündür” gibi yaygın kabul gören ama aslında doğru olmayan bilgilere “mit” denildiğini görüyoruz. Fransızca kökenli bu kelimeyi TDK, “Geleneksel olarak yayılan veya toplumun hayal gücü etkisiyle biçim değiştiren alegorik bir anlatımı olan halk hikâyesi” olarak tanımlasa da günümüzde bu mitolojik hikâye anlamından çok, yanlış bilinen gerçekler için kullanıldığına şahit oluyoruz.
NTV’nin 8 Ocak 2009 tarihli haberine göre İsrailli bilim insanları, yaptıkları araştırmayla balıkların 4-5 ay öncesini hatırlayabildiklerini göstermişler. Akvaryum hobisi olan dinleyicilerimiz çok iyi bilir, balıklarımıza yem vermek üzereyken onların kutunun ya da ambalajın sesini duymuş gibi suyun üzerine yükseldiklerini gözleriz. İsrailli araştırmacılar da benzer bir deneyle yemleme öncesinde bir zil sesi kullanmışlar. Pavlov’un köpekler üzerindeki deneyinin balıklara uygulanması olarak da düşünülebilir. Yine benzer sonuçların İskoç üniversitesinde de elde edildiği haberin devamında sunuluyor.
Anadolu Ajansının haberindeki Singapur Üniversitesi bilim insanlarının Current Biology dergisinde yer alan yaralı bir zebra balığıyla ilgili araştırma bulguları aynı sonuca işaret ediyor.
Yanlış bilinen gerçeklere ait listeyi uzattıkça uzatabiliriz. Köşemizin sonunda vereceğimiz sosyal medya adreslerimizden sizin de aklınıza gelen mitler varsa, sayfamızda paylaşmanızı istiyoruz.
Gelelim kelebeklere… Ömrünün 1 gün olduğu, yaşamımızın değerinin farkına varmamız için yapılan konuşmaların arasında verilmesi olumlu karşılanacak bir davranış. Ancak, yanlış bilgilerle inşa edilen bir konuşma ne kadar sağlıklı olabilir, tartışılabilir. Öğrencilerinin kendisini dinleyip dinlemediklerini anlamak için bilerek yanlış bilgi verip sonrasında tepki bekleyen öğretmen davranışını bu genellemenin dışında tutmak gerekir tabi ki.
Bazılarının 1 gün olmakla beraber sanılanın aksine tüm kelebeklerin ömrü 1 gün değil sevgili dinleyiciler. Bir kısmının ömrü 1-2 ay kadar olabilmekte. Yine de kısa sayılabilecek bu ömürlerinde iki mevsimi görebilenler kış uykusuna yatmakta ya da sıcak yerlere göç edebilmekteler. Göç edenlerin ömrü dönmelerine yetmiyor ne yazık ki, Amerika’daki bir tür hariç.
Ortalama 60 - 65 yıl biçilen insan ömrüne kıyaslanacak olursa yine de oldukça kısa sayılabilecek rengârenk narin kelebekler, yumurtadan tırtıl olarak çıkar. Tırtıl koza örer ve kozanın içinde pupa halini alır. Kelebeğin ömrü hakkında konuşuruz ama nedense tırtıl ya da pupanın esamesi bile okunmuyor. Acaba onların ömürleri ne kadar? Kuyuya taş atması bizden, çıkarması sizden!
Kozadan çıkan kelebek uçamaz hemen. Kanatlarındaki damarların kanla dolup kuruması için 1 saat sabretmesi gerekir kısacık ömrünü en güzel çiçeklere konarak geçirmesi için. Kelebeğin uçabilmesi, yavru ördeğin yüzebilmesi bir mucize olarak kodlanmıştır adeta. Zamanı gelince tıkır tıkır işler. Ama insanoğlu öyle mi? Yeni bir duruma alışmak için bile en ilkelinden en gelişmişine kadar yardıma ihtiyaç duyarız. Yine Fransızca kökenli bir kelime olan “oryantasyon”; yeni duruma alıştırma, kılavuzluk etme iş ve eğitim dünyamızın son yıllarda çok önem verilen kavramlarından biri. Yeni durumun, yeni çevrenin bizde yarattığı stres kısacık ömürlü kelebeğin yaşadığı kocaman değişimle boy ölçüşebilir mi, takdir sizin? Sözlerimizi Silvan Hasuni Mağaraları’nda objektifime poz veren Anadolu Yalancı Cadısı kelebeğine ait fotoğrafla resme dönüştürmek istiyoruz. Kanadının üzerindeki düşmanını yanıltan yalancı gözle pişkin bir gülümseme atarken, ayaklarıyla tadına varıyor mor çiçeğin. Konduğu devedikeninin özüne daldırıyor hortumcuğunu ve fısıldıyor tüm kelebekler adına cümleleri:
Kimi zaman yaşamın gürültüsüne karşı içine sığınılan karanlık bir cep iken, kimi zaman da yaşamın gerisine düşmemek için devinimine girilen bir dönüşüm makinesidir koza. Her karanlık evre, sorgulamayı; her devinim, bir doza sıkıştırılmış geniş zamanları yaşatır. Kaygı, heyecan, buruk sevinç dönüşümün yan etkileri…


0 yorum:
Yorum Gönder