Bölüm#20: "Gülümse!"


Nasrettin Hoca’ya bir gün bir toplulukta sormuşlar:

- Saz çalmayı bilir misin?

- Bilirim, demiş.

- Buyur çal bakalım, diyerek eline bir saz vermişler.

Nasrettin Hoca mızrabı almış, perdelere filan basmadan tellere vurmaya, tuhaf sesler çıkarmaya başlamış.

- Saz böyle mi çalınır Hoca, demişler. Parmaklar perdeler üzerinde gezdirilir. Mızraptan da makamlara göre ses çıkar...

- Perdeleri bulamayanlar öyle çalar, demiş Nasrettin Hoca. Ben alır almaz buldum! Ne diye boşuna gezineyim?

Nasrettin Hoca fıkralarını bilmeyenimiz kaldı mı? Birçoğunu ezbere bilsek de her dinlediğimizde muzip bir gülümseme yerleşir yüzümüze. Göle maya çalan, kürküne ziyafet çektiren, ipe un seren, bindiği dalı kesen Nasrettin Hoca, kültürümüzün en değerli hazinelerinden biri kuşkusuz. Hâlâ çocuklar onun fıkralarını okuyarak büyüyor, büyükler muhabbete onun fıkralarını anlatarak lezzet katıyorlar.

Mizah nasıl oluştu, kimle ortaya çıktı bilinmez ama zamanın her döneminde ihtiyaç duyulan bir olgu olduğu su götürmez bir gerçek. Nasrettin Hoca ve Temel fıkraları hâlâ geçerliliğini korusa da zamanın getirdiği yeni yaşam biçimleriyle mizah anlayışımız da değişiyor elbette. Önceleri sınıf kitaplığından ödünç alınan bir ilkokul kitabından okunurken fıkralar, şimdi radyo ve televizyonun gücünü çokta aşan internetten bakılıyor. Arkadaşlarla bir araya gelinen sohbet ortamlarında hâlâ anlatılıyor fıkralar ama o da günlük uğraşılardan zaman kalırsa yüz yüze gelebilmeye.

Başka topraklarda yaşanan bir hikâyeyi anlatsa da bir roman, dilimize çevrilince okuyor ve oldukça etkilenebiliyoruz. Sayısız kez sinemaya uyarlanan Sefiller romanında olduğu gibi. Sefilleri bu yıl yeni bir uyarlamayla beyaz perdede izleme şansı bulacağız. Sefilleri, Monte Cristo Kontu gibi eserleri dünya klasiği yapan nedir sizce? İnsanın doğuştan getirdiği onur, özgürlük, doğruluk, sabır, merhamet, sevgi gibi öz değerler hangi kültüre sahip karakterlerle işlenirse işlensin bizi can damarımızdan yakalamayı biliyor, öyle değil mi?

Yine edebiyat türlerinde olduğu gibi sinemada da Esaretin Bedeli, Forrest Gump gibi filmler edebî eserler gibi kült halini alarak tüm dünyayı etkileyebiliyor.

İşte coğrafya, kültür, dil farkı tanımadan evrensel değerlere hitap edebilen tüm eserler bir yerlerde karşılığını biliyor mutlaka. Bu evrensel değerlere hitap etmenin, onları ifade etmenin farklı bir biçimi olarak karşımıza çıkıyor mizah.

Hababam Sınıfı’nı ortaya koyan Türk mizah ustalarından Rıfat Ilgaz mizah için şöyle der: 

Mizah diye bir yazı türü yoktur. Yazı türü romandır, öyküdür, köşe yazılarıdır, anılardır. Mektup bile bir yazı türüdür de, mizah bir yazı türü değildir. Tür olsaydı tekniği olurdu.

Mizah bir biçemdir. Topluma bakış açısıdır. Mizah şiir, öykü, roman olabilir: Tür değil, biçimdir. Mizacımızdan gelen bir özelliktir, bir çeşnidir. Yazı türleri beceri ister, teknik ister. Bunları sağladın mı başarı tamdır. Mizah ne ister? Mizah insanın mizacından geldiği için bilgi değildir, edinilemez. Teknik de değildir. İnsanın yaradılışında bu özellik varsa mizah başarılı olabilir.

İlkokul sıralarından üniversite yıllarına kadar değişmez bir karakter vardır herkesin yüz hafızasında. Sınıfın komiği olarak bilinen bu arkadaşımız herkes sınav telaşı, öğretmen korkusu vesaireyle dizginlenirken oldukça rahattır. Dersleri önemsemeyişini, yaptığı esprilerin kaynağı olan zekâsının yeterliliğine yoranlarımız olduğu gibi sorumsuzca davranmayı alışkanlık haline getirdiğini düşünenlerimiz de olur. En haylaz ama yine de en sevilen, en güvenilmez ama en eğlenceli bulunan da o olur. Gülmeye olan ihtiyacımızı karşılaması, ona karşı gizli bir minnet duygusu beslememize neden olur. Fıkraların, esprilerin, hazır cevapların cambazıdır gözümüzde.

Yurt dışından ithal tek kişiyle yapılan ayaküstü gösterilerin meşhur olduğu yılları tükettik sayılır. Popüler kültürümüze - tırnak içinde - “stand up” etiketiyle komedyenler kazandıran furya, köklü kültürümüzün meddahlık geleneğini hatırlatmıştı. “Yahu bunu biz asırlar öncesinden yapıyorduk” dedirten bu eleştiriler, matbaanın icadıyla ilgili öğretmenlerimizin Gutenberg ve İbrahim Müteferrika konulu konuşmalarını andırdı.

Sınıfın en haylazı, en zekisi, en komiği, en hazır cevabı gözlerinde bin bir cinlikle objektifime gülümsediğinde bunları size anlatacağımı düşünmemiştim doğrusu. Bir okul töreni sonrasında güneşten korunmak için taktığı şapkanın oluşturduğu gölgenin arkasından yüzünü buruşturarak bakan ilköğretim 3. sınıf öğrencisi Abdullah, gülümsüyor. Büyük sorunlarmış gibi algıladığımız günlük yaşamımızdaki engellerin kendisinde hiçbir karşılığı olmadığını alaylı bir şekilde söyler gibi gülümsüyor. Küçük aklıyla gülümsemeyi öğüt veriyor. Kendisine öğretilmeden, içinden geldiği gibi mizahla bakıyor hayata.

0 yorum:

Yorum Gönder